LEKCJA 1

Naukę esperanta rozpoczniemy od alfabetu, który składa się z 28 liter:

a, b, c, ĉ,d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.

Większość liter w alfabecie esperanckim jest taka, jak w języku polskim. Tylko kilka liter różni się. Są to tzw. "litery z daszkiem" i "litera z łuczkiem".

(Uwaga: daszki i łuczki pisze się nad literami, w necie przyjęte jest tymczasowo pisanie tych znaków po literze, lub zastępowanie wszystkich tych znaków literą x, lub h.)

Litery z daszkiem

ĉ - wymawiamy jak polskie cz; np. ĉapo (czapo)- czapka, ĉokolado (czokolado) - czekolada,

ĝ - wymawiamy jak polskie dż; np. ĝardeno (dżardeno) - ogród; nomiĝas (nomidżas) - nazywa się

ĥ - wymawiamy jak polskie ch, np. arĥitekturo (architekturo) - architektura

ĵ - wymawiamy jak polskie ż; np. ĵaketo (żaketo) - żakiet

ŝ - wymawiamy jak polskie sz; np. ŝalo (szalo) - szal; ŝnuro (sznuro) - sznur

Litera z łuczkiem

ŭ - wymawiamy jak polskie ł; np. aŭtomobilo (ałtomobilo) - samochód

Od polskich liter różni się jeszcze litera v - wymawiamy ją jak polskie "w"; np. valizo (walizo) walizka.

Wszystkie litery czytamy tak, jak piszemy. Samogłoska "i" nie łączy się z sąsiadującymi spółgłoskami i nie zmiękcza ich - np. cigaro (wymawiaj: c-igaro)- cygaro; silabo ( wymawiaj: s-ilabo) - sylaba. Głoski c,s wymawiaj twardo jak c, s (a nie jak: ć,ś). Varsovio ( wymawiaj: warsowi-o lub warsowi-jo) - Warszawa; kio (wymawiaj: ki-o lub ki-jo) - dwie sylaby, (a nie jak: kjo - jedna sylaba) - znaczy: co.

Akcent wyrazowy jest stały i pada na przedostatnią sylabę, jak w języku polskim.

Zaimki

mi - ja; vi - ty, wy, pan, pani;

li - on; ŝi – ona; ĝi - ono( on, ona)

Wszystkie rzeczowniki poza tymi, które oznaczają osoby, są rodzaju nijakiego, będziemy więc zastępować je zaimkiem ĝi (bez względu na to, jaki mają rodzaj w języku polskim).

Czasowniki

Czasowniki w czasie teraźniejszym mają zakończenie -as. Forma ta nie zmienia się, osoby tworzymy przez dodanie odpowiedniego zaimka.

estas = jest

mi estas - ja jestem; vi estas - ty jesteś; li estas - on jest

ŝi estas - ona jest; ĝi estas - ono jest

· Przeczytaj i przetłumacz:

Mi estas Barbara. Li estas Andreo (Andrzej). Ŝi estas Anna. Ĝi estas Azor.

nomiĝas = nazywa się

Mi nomiĝas Barbara Chmielewska. Li nomiĝas Andrzej Kowalski. Ŝi nomiĝas Anna Kwiatkowska. Ĝi nomiĝas Azor. sprawdź

Rzeczowniki

Wszystkie rzeczowniki w liczbie pojedynczej mają zakończenie -o.

Varsovio – Warszawa; Pollando - Polska

Krakovo – Kraków; Eŭropo - Europa

Hungario – Węgry; Budapeŝto - Budapeszt

urbo – miasto; vilaĝo - wieś

Tylko bardziej znane miejsowości mają swoje nazwy esperanckie. Wszystkie nazwy geograficzne polskie (i nazwy własne) piszemy po polsku i w mianowniku.

en - w; loĝas - mieszka

· Przeczytaj i przetłumacz:

Mi loĝas en Varsovio. Varsovio estas urbo. Ĝi estas en Pollando.

Li loĝas en Wólka. Wólka estas vilaĝo. Ĝi estas en Pollando.

Ŝi loĝas en Budapeŝto. Budapeŝto estas urbo. Ĝi estas en Hungario. sprawdź

Rodzaj żeński

dla rzeczowników oznaczających osoby tworzymy przez dodanie przyrostka -in np.

knabo – chłopiec; knabino – dziewczynka; knab + in + o

sinjoro – pan; sinjorino – pani

viro – mężczyzna; virino - kobieta

lernanto – uczeń; lernantino - uczennica

studento – student; studentino - studentka

instruisto – nauczyciel; instruistino - nauczycielka

· Przeczytaj i przetłumacz:

Adamo estas knabo. Li estas lernanto. Eva estas knabino. Ŝi estas lernantino. Sinjoro Marko estas instruisto. Li estas viro. Sinjorino Dorota estas instruistino. Ŝi estas virino. sprawdź

Kiu?

Kiu? - znaczy "kto, kim" albo "który". (Pytamy o imię lub nazwisko).

Kiu vi estas? - Kto (kim) ty jesteś? Mi estas Eva. - Ja jestem Ewa.

En kiu urbo vi loĝas? - W którym mieście ty mieszkasz? Mi loĝas en Łódź. - Ja mieszkam w Łodzi.

En kiu vilaĝo vi loĝas? - W której wsi ty mieszkasz? Mi loĝas en Kołodziejki. - Mieszkam w Kołodziejkach.

Zwróć uwagę, że nazwy polskie w języku esperanto stosujemy zawsze w mianowniku.

Słowniczek nowych wyrazów

arĥitekturo – architektura; aŭtomobilo – samochód; Budapeŝto - Budapeszt

cigaro – cygaro; ĉapo – czapka; ĉokolado - czekolada

en – w; estas – jest; Eŭropo - Europa

ĝardeno – ogród; ĝi – ono; Hungario - Węgry

instruistino – nauczycielka; instruisto – nauczyciel; ĵaketo - żakiet

kiu - kto, kim, który; knabino – dziewczynka; knabo - chłopiec

Krakovo – Kraków; lernantino – uczennica; lernanto - uczeń

li – on; loĝas – mieszka; mi - ja

nomiĝas - nazywa się; Pollando – Polska; silabo - sylaba

sinjorino – pani; sinjoro – pan; studento - student

studentino – studentka; ŝalo – szal; ŝi - ona

ŝnuro – sznur; urbo – miasto; valizo - walizka

Varsovio – Warszawa; vi - ty, wy, pan, pani; vilaĝo - wieś

viro – mężczyzna; virino - kobieta

Ćwiczenia kontrolne -

sprawdź swe umiejętności na naszym

forum

Czy potrafisz przetłumaczyć poniższy wierszyk:

Mi nomiĝas Wanda,

mi estas knabino,

mi loĝas en Pollando

en la urbo Lublino.

(W.Usakiewicz, Rimejo)

powrót