LEKCJA 19
* Po powtórzeniu sobie poprzedniej
lekcji przeczytaj i przetłumacz następujące zdania:
Kies estas la kateto, kiu kuŝas ĉe la pordo? Ĝi estas la kateto de Marko. Marko apartenas al miaj plej bonaj kolegoj. Mi estas
urbano kaj miaj du korespondaj amikoj estas vilaĝanoj. Ili loĝas en Italio. Ili diligente lernas Esperanton, ĉar ĝi tre plaĉas al
ili.
Po przypomnieniu sobie tekstu
“czytanki” z poprzedniej lekcji (legaĵo) odpowiedz na pytania:
Ĉe kiu strato loĝis la familio de Zamehof en
Varsovio?
Kiujn lingvojn parolis Ludoviko en la jaro 1873?
W końcowej części poprzedniej lekcji powtarzaliśmy
poznane zaimki pytające (zaczynające się na literę
k-).
* Do podanych poniżej zdań ułóż pytania z zaimkami pytającymi tak, aby odnosiły się one do podkreślonych wyrazów:
Wzór:
Mia patro estas oficisto. Kiu estas oficisto?
Mia patro estas
oficisto. Kies patro estas oficisto?
Mia patro estas oficisto. Kio estas mia patro?
1. Mia frato estas lernanto. 2. Mia frato estas lernanto.
3. Mi amas mian patrinon. 4. Îi vidas viajn koleginojn.
5.
Miaj amikoj legas librojn. 6.
Sur la tablo kuŝas la libro.
7. Sur
la tablo kuŝas la libro. 8. Mi desegnas homon.
9.
Mi desegnas homon. 10.
Mia hundo estas fidela.
11.
Miaj amikoj estas gajaj knaboj. 12.
Mi legis interesan libron.
13. Mi ŝatas legi longajn leterojn. 14. Ŝi
kantas bele.
15.
Mi veturas hejmen per tramo. 16.
Mi veturas hejmen per tramo.
17.
Mi iras al kinejo. 18. Mi forveturos morgaŭ.
19.
En nia klaso estas dek ok knabinoj. 20. Nun estas la sepa horo.
21.
Mi ŝlosis la duan pordon. 22.
La ĉapo de Roberto kuŝas sur la seĝo.
23.
Li ne naĝas, ĉar li ne scipovas.
Uwaga! Początkującym esperantystom często mylą się
zaimki pytające (k-). Nie zrażaj się tym,
z czasem z pewnością te kłopoty miną. Powyższe ćwiczenie bardzo pomaga w
zapamiętaniu i rozróżnianiu tych wyrazów.
Cechą charakterystyczną znanych ci już zaimków pytających jest to, że mają one na początku
literę k-. Zaimki wskazujące tworzymy przez
zamianę k na t.
Poznałeś już dwa takie zaimki:
tiel
i tial
Zaimki pytające (względne) Zaimki wskazujące
kiel? -
jak? tiel - tak
Mi lernas tiel bone kiel vi.
Uczę się tak dobrze jak ty.
kial? - dlaczego
tial - dlatego
Kial vi lernas Esperanton? Tial ke ĝi plaĉas al mi.
Dlaczego uczysz się esperanta? Dlatego że ono podoba mi się.
A oto pozostałe zaimki wskazujące:
kiu? - kto? który? tiu - tamten, tamta, tamto
Tiu knabo lernas tre bone.
Tamten chłopiec uczy się bardzo dobrze.
Tiu urbo estas sufiĉe granda.
Tamto miasto jest dość duże.
Tiu libro tre plaĉis al mi.
Tamta książka podobała mi się.
tiu ĉi = ĉi tiu
Partykuła ĉi wskazuje na zbliżenie, oznacza ona bliższą
osobę, rzecz lub miejsce.
Możemy umieszczać ją przed lub po zaimku.
tiu - tamten, tamta, tamto tiu ĉi = ĉi tiu - ten, ta, to
Tiu ĉi libro estas pli interesa ol tiu
libro.
(lub: Ĉi tiu libro estas...)
Ta książka jest ciekawsza niż tamta książka.
Tiu ĉi knabo apartenas al nia klubo. (lub: Ĉi tiu knabo...)
Ten chłopiec należy do naszego klubu.
En tiu ĉi urbo mi loĝis antaŭe. En ĉi tiu urbo...
W tym mieście mieszkałem przedtem.
Uwaga! Partykuła ĉi nie odmienia się - nie przybiera więc
zakończenia -j w liczbie mnogiej oraz zakończenia biernika -n. Odmienia się tylko zaimek.
Mi skribis ĉi tiun promeson.
Napisałem tę obietnicę.
Mi ricevis tiun ĉi adresaron.
Dostałem ten zbiór adresów.
Mia patrino aĉetis tiujn ĉi florojn.
Moja mama kupiła te kwiaty.
Tiuj ĉi knaboj apartenas al nia lerneja
sporta klubo.
Ci chłopcy należą do naszego szkolnego sportowego
klubu.
kio? - co? czym? tio - tamto
tio ĉi = ĉi tio - to
Kio estas tio? Tio estas gladilo.
Co tamto jest? Tamto
jest żelazko.
Kio estas ĉi tio? Tio ĉi estas
ŝlosilo.
Co to jest? To
jest klucz.
Tion donis al mi mia patro kaj tion ĉi mi
ricevis de mia patrino.
Tamto dał mi mój ojciec, a to otrzymałem od mojej
mamy.
kie? - gdzie? tie - tam
tie ĉi = ĉi tie - tu, tutaj
Kie estas la kinejo? La kinejo estas tie
kaj tie ĉi estas la teatro.
Gdzie jest kino? Kino jest tam a tutaj jest teatr.
Tie kuŝas la kuraciloj kaj tie ĉi
troviĝas la kudriloj.
Tam leżą lekarstwa, a tu znajdują się igły.
kien? - dokąd? tien - tam (w tamtym kierunku, do tamtego
miejsca)
tien ĉi = ĉi tien - tu, tutaj (w tym kierunku, do
tego miejsca)
Vi iras tien kaj mi iras nur ĉi tien.
Ty idziesz tam, a ja idę tylko tutaj.
Ŝi iris tien, kien mi ekskursis hieraŭ.
Ona poszła tam, dokąd ja
pojechałem na wycieczkę wczoraj.
kia ? - jaki? jaka? jakie? tia - taki, taka, takie
Kia patro, tia filo.
Jaki ojciec, taki syn.
Tian monton mi ankoraŭ ne vidis.
Takiej góry jeszcze nie
widziałem.
Tiaj domoj estas ankaŭ en nia urbo.
Takie domy są też w naszym mieście.
Tiajn homojn mi
tre ŝatas.
Takich ludzi bardzo lubię.
Uwaga! Partykuły ĉi nie
używamy z zaimkiem tia. Stosuje się ją tylko przy zaimkach tiu
(tiuj, tiun, tiujn), tio (tion), tie (tien). Przy
pozostałych zaimkach nie używa się tej partykuły.
kiam - kiedy?
tiam - wtedy
Kiam vi diros al ŝi, tiam ŝi scios.
Kiedy powiesz jej, wtedy ona będzie wiedziała.
Kiam ni
renkontiĝos, tiam mi donos al vi la fotografaĵojn.
Kiedy się spotkamy, wtedy
dam ci fotografie.
kiom? - ile tiom - tyle
Li havas tiom da kapablo, kiel mi.
On ma tyle zdolności, jak ja.
Mi ricevis tiom
da leteroj, ke mi ne povis legi ĉiujn.
Otrzymałem tyle listów, że
nie mogłem przeczytać wszystkich.
kies? - czyj?
ties
- tego (należący do tego)
Kies estas la libro, ties estas kaj la
kajero.
Czyja jest książka, tego jest i zeszyt.
Partykuła ĉi często zastępuje zaimek wskazujący np.:
ĉi libro = ta książka = tiu ĉi libro
ĉi sinjoro = ten pan = tiu ĉi sinjoro
ĉijara = tegoroczny =
tiu ĉi jara
ĉijare = w tym roku = en
tiu ĉi jaro
ĉisemajne = w tym tygodniu = en tiu ĉi semajno
ĉimonate = w tym miesiącu = en tiu ĉi monato
Możesz też tworzyć wyrazy:
ĉitiea = ĉi +tie + a
= tutejszy
A oto nowe wyrazy:
aĝo - wiek (życia)
Kiomaĝa vi estas? Kia estas via aĝo?
W jakim jesteś wieku? Jaki jest twój wiek (życia)?
Mi estas pli aĝa ol vi.
Jestem starszy od ciebie.
sama - taki sam, ten sam
Eva loĝas ĉe la strato, ĉe kiu loĝas
ankaŭ Andreo.
Ŝi loĝas ĉe la sama strato.
Ona mieszka przy tej samej ulicy.
samaĝulo - rówieśnik
samklasano - kolega z tej samej klasy
samvilaĝano - człowiek z tej samej wsi
samurbano - człowiek z tego samego
miasta
samlandano - człowiek z tego samego
kraju, rodak, ziomek
samnomulo - człowiek o tym samym
imieniu, imiennik
samtempa - równoczesny, jednoczesny
samtempe - równocześnie,
jednocześnie
malsama - różny
farti - czuć się, miewać się
Kiel vi fartas? Dankon, mi fartas bone.
Jak się czujesz? Dzięki, czuję się dobrze.
Jak się masz?Dzięki, mam się dobrze.
fingro - palec
Unu mano havas kvin fingrojn.
Jedna ręka ma pięć palców.
voli - chcieć fariĝi - stać się, zostać
Mi volas fariĝi kuracisto.
Chcę zostać lekarzem.
ridi - śmiać się
Ona bardzo często śmieje się.
festo - święto festi - świętować signifi -
znaczyć
Kion signifas la vorto “festo”?
boji - szczekać
* Przetłumacz poniższe zdania:
Kiu
rigardas, tiu vidas. Kiel vi fartas? Mi fartas tiel bone kiel vi. Du kaj tri
estas tiom, kiom da fingroj havas unu mano. Kiu volas, tiu povas. Kion vi
volas, tion vi povas. Kio venas el koro, tio iras al koro. Venu ĉi tien morgaŭ.
Mi ne veturos tien, tial ke mi ne povas. Kio mia, tio bona. Kion ŝi faras ĉi tie? Li
estas tia sama homo kiel mi. Pli bone ridas, kiu diras la lasta. Kun kiu vi festas,
tia vi estas. Kion vi promesis, tion vi faru. Bojas
hundido, ĉar tiel faras la hundo. Estu tiel afabla kaj donu al mi la kajeron. Ĉu ne estas tiel, kiel mi diris al vi? En septembro mi fariĝis la ano de
Kastora Klubo. Miaj samaĝuloj volas fariĝi famaj sportistoj. Mi legas la saman libron.
Venu al mi morgaŭ posttagmeze.
aĝo - wiek boji - szczekać ĉitiea - tutejszy
farti - czuć się, miewać się festi
- świętować festo - święto
fingro - palec malsama - rózny ridi - śmiać się
sama - ten sam, taki sam samaĝulo - rówieśnik same
- tak samo
samklasano - kolega z klasy samlandano
- rodak, ziomek
samtempa - jednoczesny, równoczesny samtempe
- jednocześnie, równocześnie
signifi - znaczyć tia - taki tiam - wtedy
tie - tam tie ĉi - tu, tutaj tien
- tam
tien ĉi - tu ties - tego tio - tamto
tio ĉi - to tiu - tamten tiu ĉi - ten
voli - chcieć
Ćwiczenia kontrolne:
1. Ułóż po dwa zdania z podanymi zaimkami i przetłumacz je:
1. tiel 2.
tial 3.
tiu 4.
tiu ĉi 5.
tiun ĉi 6.
tiun
7. tiuj 8.
tiuj ĉi 9.
tiujn 10.
tiujn ĉi 11.
tio 12.
tio ĉi
13. tion 14. tion
ĉi 15. tie 16.
ĉi tie 17.
tien 18.
tien ĉi
19. tia 20 tian 21. tiaj
22. tiajn 23. tiam 24. tiom
25.
ties
(razem 50 zdań + tłumaczenia)